Қазақ халқының дүниетанымында ерекше орын алатын ұғымдардың бірі - «Жеті қазына». Бұл тіркес алғаш естігенде нақты бір байлықтар немесе материалдық құндылықтар туралы айтып тұрғандай көрінуі мүмкін. Алайда, қазынаның біз айтатын қазіргі түрі терең философиялық және рухани мәнге ие көне дәстүрдің бір қыры.
Дәстүрлі түсінік бойынша, қазақ халқында «Жеті қазына» мыналардан тұрады:
1. Ер жігіт - ел қорғайтын, намысты, батыр, адал азамат.
2. Сұлу әйел - отбасының ұйытқысы, берекесі.
3. Ілім-білім - ешқашан тартып ала алмайтын, биік парасат тірегі.
4. Жүйрік ат - ер жігіттің қанаты, қазақ көшпелі өмірінің ажырамас бөлігі.
5. Қыран бүркіт - ерлік пен еркіндіктің белгісі, аңшылық серігі.
6. Құмай тазы - жүйріктіктің, аңшылық өнердің нышаны.
7. Берен мылтық - ер азаматының іске жарар суық қаруы.
Тізім кейбір деректерде аздап өзгеріп, басқа нұсқаларда өнер, сөз құдіреті сияқты рухани құндылықтармен де толықтырылып отырады. Яғни бұл - қатып қалған емес, уақыт пен ортаға сай бейімделіп отыратын ұғым.
«Жеті қазынаны» бүгінгі күннің шындығымен салыстырар болсақ, бұл тізімнің көпшілігі қазақ халқының өмір салтына, мал шаруашылығына, ер азаматтың мәртебесіне және табиғатпен етене өмір сүрген тіршілігіне негізделгенін байқауға болады. Мәселен, жүйрік ат пен қыран бүркіт - көшпенді тұрмыста ерекше құндылық саналған. Құмай тазы - аңшылық пен қорғаудың кепілі болса, білім мен ілім - ел басқару мен шешендіктің тірегі болған.
«Жеті қазына» - қазақ халқының өмірлік ұстанымдары мен рухани байлығының бейнесі болып қала береді. Жеті саны - түркі, ислам және әлемдік мәдениеттерде киелі сан болып есептеледі, ал қазақ дүниетанымында – ер азамат үшін, халық үшін өмірдің біте қайнасқан тіршілігінің тірегі мен мәні саналған. Бұл ерекшелік қазірде өз маңыздылығын жоғалта қойған жоқ.
