Қазақ халқы — тамыры терең, тарихы бай, дәстүрі ерекше халық. Сан ғасырлар бойы ата-бабаларымыз ұрпақтан-ұрпаққа жалғастырып келген салт-дәстүрлер – ұлттың рухани қазынасы, тәрбиенің қайнар көзі. Алайда, бүгінгі күнде көптеген салт-дәстүрлер ұмыт болып, тек кітаптар мен зерттеулерде ғана сақталып қалуда. Солардың ішінде «Тілашар», «Ат тергеу», «Иткөйлек» секілді дәстүрлер бар.
Тілашар – баланың алғаш мектепке бару құрметіне өткізілетін той
Тілашар – қазақ қоғамында баланың білім жолына түскен сәті, яғни мектеп табалдырығын алғаш аттаған күніне арнап өткізілетін мерекелік дәстүр. Бұл күні ата-аналар балаға арнайы киім (оқушы формасы), оқу құралдарын алып, ауыл-аймақты шақырып, кішігірім той жасайтын болған. Бата берген ақсақалдар «Тіліңмен білім үйрен, көзіңмен көріп, ақылды бол» деп тілек айтып, балаға ізгі ниетпен сәттілік тілеген.
Ат тергеу – үлкенге деген құрметтің көрінісі
Қазақта келіндер қайын жұртын өз атымен атамай, арнайы құрметті атаулармен атаған. Мысалы, Қасым атты қайын ағаны – «Ақ сары аға», Айсұлуды – «Шырайлым», Қалипаны – «Қара кемпір» деп атаған. Бұл — ат тергеу дәстүрі. Келіннің қайын жұртына деген ілтипаты, сыпайылығы осы дәстүр арқылы көрініс тапқан. Бүгінгі таңда қалада тұратын жастардың арасында бұл дәстүрдің мән-маңызы ескерілмейді. Қарым-қатынас ресми, әрі бейресми түрде өзгерді, тікелей атпен атау үйреншікті үрдіске айналды.
Иткөйлек – баланың өміріндегі алғашқы киіміне қатысты ырым
Жаңа туған нәрестеге тігілген алғашқы көйлек – ит көйлек. Бұл киім баланың алғаш киіп, кейін шешкен киімі болғандықтан ерекше мәнге ие. Иткөйлек сәбиге алғаш рет кигізіліп, кейін шешілген соң иттің мойнына байланып, ауылды айналдырып жібереді. Бұл – баланың өмірі ұзақ, жолы ашық болсын деген сеніммен жасалатын ырым. Қазіргі заманда мұндай ырым-тыйымдар сирек орындалады. Бұрынғыдай ауыл ортасында ашық орындар жоқ, әрі көпшілік ырымды сақтамайды, кейбіреулер оны орынсыз, түсініксіз деп санайды.
Бұл дәстүрлер неліктен маңызды?
Бұл салт-дәстүрлер – қазақ халқының дүниетанымы мен өмір сүру салтының көрінісі. Әрқайсысының астарында терең мағына, тәрбиелік мән жатыр. Балаға қамқорлық, үлкенге құрмет, өмірдің әр сәтін қуанышпен атап өту – барлығы да ұлттың ұлылығын көрсететін элементтер. Ұмытылып бара жатқан дәстүрлерді жаңғырту – ұлттық рухты көтеру, ұрпаққа өткеннің өнегесін ұсыну. Қоғам өзгерсе де, салт-дәстүрдің құндылығы өзгермеуі тиіс. Ұрпақ тәрбиесінде салт-дәстүрлерді қолдану — халқымыздың болмысын сақтаудың, рухани сана-сезімді арттырудың бір жолы. «Жаңғыру — өткенге оралу емес, болашаққа бағытталған сабақтастық» десек, ұмытылған дәстүрлерді еске түсіріп, оларды жаңаша сипатта ұрпақ тәрбиесіне енгізу керек деген түсінік бар. Бірақ таңдау әркез, әрқашан болған және бола береді.
